The Interrelation Between Legal Psychology and Criminology: Theoretical and Practical Aspects

Full text

XIX asrda falsafadan ajralib chiqqan psixologiya bugungi kunda Yangi O‘zbekiston tafakkurini shakllantirishda muhim rol o‘ynamoqda. Kriminologiya esa jinoyatchilikning ijtimoiy sabablarini o‘rganib, yuridik psixologiyaga amaliy yordam beradi. Yuridik psixologiya huquqiy jarayonlarda shaxsiy psixologik omillarni, masalan, motivatsiya, emotsional holat va kognitiv jarayonlarni tahlil qilish orqali kriminologiya fanini boyitadi, bu esa jinoyatlarning kelib chiqishidagi psixologik sabablarni aniqlashga yaqindan yordam beradi.

Ushbu yo‘nalishda tadqiqotlar olib borgan H.T. Maxmudovaning fikriga ko‘ra, so‘nggi yillarda yuridik psixologiyaning ahamiyati, xususan, tergov faoliyati, terrorizmning oldini olish, kriminologiya va sud psixologiyasi sohalarida oshib bormoqda [1; 87-91-b.]. Olima ilmiy yangilik sifatida O‘zbekiston huquqiy tizimida psixologik ekspertizaning zamonaviy turlarini rivojlantirishni taklif etadi, chunki raqamli texnologiyalar (masalan, SI orqali psixologik profil yaratish) ta’sirida jinoyatchilikning kibermexanizmlari psixologik-kriminologik integratsiyani talab etadi.

Ushbu maqolaning maqsadi yuridik psixologiya va kriminologiyaning o‘zaro aloqadorligini o‘zbekistonlik va xorijiy olimlarning ilmiy ishlari asosida tahlil qilish, ularning integratsiyasini hozirgi davr uchun baholashdir. Tadqiqot metodologiyasi sifatida tizimli tahlil, taqqoslash va ilmiy iqtiboslar qo‘llanilgan. Dolzarbligi shundaki, O‘zbekistonda huquq-tartibot tizimining modernizatsiyasi fonida psixologik-kriminologik yondashuv jinoyatchilikning oldini olishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.

Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kriminologiya sohasida ilmiy-amaliy tadqiqot ishlarini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori kriminologiya sohasida ilmiy-amaliy tadqiqotlarni kuchaytirishni nazarda tutgan bo‘lib, bu psixologik yondashuvlarni integratsiya qilishga asos yaratadi [2].