Legal and Psychological Mechanisms for the Prevention of Juvenile Delinquency
Annotation / Abstract
Abstract. This article analyzes the legal and psychological mechanisms for preventing youth crime in Uzbekistan. It demonstrates that legal mechanisms (prevention inspectors, family control, legal education in schools) and psychological mechanisms (psychological training, work with deviant behavior, rehabilitation centers) effectively interact.
Full text
Shu bilan birga, yoshlar o'rtasida jinoyatchilikning huquqiy va psixologik omillari o'rganilib, profilaktika faoliyatida individual yondashuv tamoyili asosida kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bu jarayonda huquqiy mexanizmlar qonuniylikni ta’minlash va jazoning ijro etilishini nazorat qilish bilan bog'liq bo‘lsa, psixologik mexanizmlar yoshlarning shaxsiy-ruhiy xususiyatlari, axloqiy qadriyatlari va ijtimoiy faolligiga ta’sir qilish orqali ularning qonuniy xulqini mustahkamlaydi.
Hozirgi bosqichda yoshlar jinoyatchiligining oldini olishda huquqiy-psixologik mexanizmlar birgalikda qo'llanilishi lozim. Bu esa nafaqat ichki ishlar organlari va sud-huquq tizimi faoliyatini takomillashtirish, balki oila, maktab, nodavlat tashkilotlar va keng jamoatchilikning tarbiyaviy roli orqali ham amalga oshiriladi. Shu tarzda, yoshlarning huquqiy savodxonligi va psixologik barqarorligi ortishi barobarida, ularning qonuniylikka hurmat va shaxs huquqlari qadriga e’tiqod qilishlari ta’minlanadi.
Natijada, yoshlar o'rtasida jinoyatchilikni oldini olishning huquqiy-psixologik mexanizmlari jamiyatda huquq ustuvorligi va xavfsizlikni ta’minlashda asosiy rol o'ynaydi, yoshlarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishi uchun qulay muhit yaratadi hamda zamonaviy O'zbekistonning demokratik, qonuniy va liberal davlat sifatida barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Yoshlar o'rtasida jinoyatchilik muammosi zamonaviy jamiyat barqarorligi, huquqiy madaniyat darajasi va ijtimoiy xavfsizlikka bevosita ta’sir etuvchi omillardan biri hisoblanadi. Davlat va jamiyat rivojida faol ishtirok etuvchi yosh avlodning ijtimoiy-huquqiy tarbiyasi yetarli darajada ta’minlanmagan hollarda, ularning deviant xulq-atvori va huquqbuzarlikka moyilligi ortishi mumkin [8]. Shu sababli, yoshlar jinoyatchiligi profilaktikasi ilmiy asoslangan, huquqiy va psixologik mexanizmlar bilan ta’minlangan maqsadli tizim sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.
References
Foydalanilgan manbalar
- Mirziyoyev Sh.M. Yangi Oʻzbekiston Taraqqiyot strategiyasi: Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari va Oʻzbekiston Respublikasi xalqiga murojaati. – T.: “Oʻzbekiston”, 2022.
- Oʻzbekiston Respublikasining “Jinoyatchilikka qarshi kurash toʻgʻrisida”gi qonuni, 2018.
- Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasining 2021–2023 yillar boʻyicha jinoyatchilik statistikasi.
- Samoylov B. Yoshlar jinoyatchiligi: tendensiyalar va profilaktika usullari. – T., 2020.
- Qalandarov A. Yoshlar va huquqiy madaniyat. – T., 2021.
- Gʻulomov Sh. Oila va ijtimoiy muhitning profilaktikadagi ahamiyati. – T., 2022.
- Anderson C., Bushman B. Human Aggression and Violence. Psychology Press.
- Baumeister R. The Self Explained. Guilford Press.
- Bronfenbrenner U. Ecological Systems Theory. Harvard University Press.
- Лернер Р. Психология развития подростков. – М.: АСТ, 2007.
- European Youth Crime Report. Berlin: EU Research Center, 2022.
- United Nations Crime Trends. UNODC, 2023.
- Moffitt T.E. Adolescence-Limited and Life-Course-Persistent Antisocial Behavior // Psychological Review. 1993.
- Hirschi T. Causes of Delinquency. University of California Press, 1969.
- Bandura A. Social Learning Theory. Prentice Hall, 1977.
- Moffitt T.E. Adolescence-Limited and Life-Course Persistent Antisocial Behavior: A Developmental Taxonomy // Psychological Review. – 1993. – Vol. 100. – No. 4. – P. 674–701.
APA
Vancouver
Authors
O‘zbekiston Respublikasi IIV Malaka oshirish instituti