Compensation for Moral Damages of Rehabilitated Persons: Legal Foundations, Practical Problems, and Their Solutions
Annotation / Abstract
Abstract. This article analyzes the legal and practical issues related to the compensation of moral damages caused to rehabilitated individuals. It examines the mechanisms provided in national legislation, their practical application, challenges observed in judicial practice, and the criteria for determining compensation amounts based on international experience. The article offers specific and well grounded recommendations for improving existing legislation, particularly emphasizing the need to consider factors such as the individual's age, gender, the nature of the accusation, public resonance, and similar circumstances when determining the amount of moral damages.
Full text
Reabilitatsiya etilgan shaxslarga yetkazilgan ma’naviy zararlarni qoplash masalasi so‘nggi yillarda nafaqat O‘zbekiston, balki Rossiya va boshqa xorijiy davlatlar huquqshunos olimlarining ilmiy izlanishlarida ham keng yoritilmoqda.
Rossiyalik olim A.V. Smirnova o‘z tadqiqotlarida ma’naviy zarar uchun minimal kompensatsiya miqdorini belgilash mumkinligini, biroq uning maksimal miqdori qonun bilan cheklanmasligi kerakligini asoslab bergan [11]. Bu yondashuv, sud amaliyotida adolat va oqilonalik tamoyillarini ta’minlash nuqtayi nazaridan muhim nazariy asos hisoblanadi.
I.V. Kutuzov reabilitatsiya qilingan shaxslar, odatda, juda kam miqdorda kompensatsiya olayotgani va tovon to‘lash jarayonining sust kechayotganini ta’kidlab, amaldagi tizimni samarasiz deb baholaydi [9].
Xuddi shu yo‘nalishda V.V. Yegorov sudlar tomonidan ma’naviy zarar miqdorini belgilashda subyektiv yondashuvlar ustuvorligini tanqid qilib, yagona metodologik tizim ishlab chiqish zarurligini ilgari suradi [16].
V. Vladimirova esa reabilitatsiya institutini jinoyat-protsessual tizim doirasida ko‘rish lozimligini ta’kidlaydi, chunki bu da’volar davlatning noqonuniy harakatlari natijasida kelib chiqadi [8].
Shu bilan birga, L.D. Turshuk va M.N. Selivra o‘z tadqiqotlarida G‘arb mamlakatlarida ma’naviy zarar uchun kompensatsiya miqdorini aniqlashda ball tizimi va maxsus kataloglardan foydalanish amaliyotini qayd etib, bunday yondashuv shaxsga yetkazilgan zararni obyektiv baholash imkonini berishiga urg‘u beradilar [12].
References
Foydalanilgan manbalar
- IIV huzuridagi Tergov departamentining 2021–2023-yillar bo‘yicha “1Я” hisoboti (hujjat asl nusxasi).
- Адхамов A. Вопросы подведомственности и подсудности взыскания компенсации морального вреда в судебном порядке. https://inlibrary.uz/index.php/socinov/article/view/6733. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 24.10.2025-yil)
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotnomasi (hujjat asl nusxasi).
- Samarqand viloyati hokimi tomonidan Bosh vazir nomiga yuborilgan reabilitatsiya etilgan shaxslarga qoplanishi lozim bo‘lgan zararlarning moliyaviy manbalarini aniqlashda amaliy yordam so‘rash mazmunidagi xati (hujjatning ko‘chirma nusxasi).
- O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 20-modda. https://constitution.uz/clause/index#section7. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi. https://lex.uz/docs/111460. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Ma’naviy zararni qoplash haqidagi qonunlarni qo‘llashning ayrim masalalari to‘g‘risida” 2000-yil 28-apreldagi 7-son qarori 9-bandi. https://lex.uz/docs/1449509. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 18.10.2025-yil)
- Владимирова В. Компенсация морального вреда – мера реабилитации потерпевшего в российском уголовном процессе. – М.: Вольтерс-Клувер, 2007. – 165 с. https://cyberleninka.ru/article/n/2009-01-038. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 18.10.2025-yil)
- Кутузов И.В. Возмещение морального вреда реабилитированным лицам. https://cyberleninka.ru/article/n/vozmeschenie-moralnogo. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 18.10.2025-yil)
- O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 1022-modda. https://lex.uz/ru/docs/1805526920. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- Смирнова А.В. Компенсация морального вреда. http://www.admintzr.ru/novosti/?ID=7361. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- Туршук Л.Д., Селивра М.Н. Issue of determining the amount of compensation for moral damage through the prism of retrospective and modernity. https://w-science.com/temp/3a89d2da9729499335a3fb2dbf4f05dc.pdf. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- Гражданский кодекс Российской Федерации (часть вторая) от 26.01.1996 №14-ФЗ (ред. от 24.06.2025). Статья 1101. Способ и размер компенсации морального вреда. https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_9027. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- Постановление Пленума Верховного Суда РФ от 15.11.2022 №33 “О практике применения судами норм о компенсации морального вреда.” https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_431485/c3ae0e20. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Reabilitatsiya etilgan shaxsga yetkazilgan ziyonni qoplash va uning boshqa huquqlarini tiklash bo‘yicha sud amaliyotining ayrim masalalari to‘g‘risida”gi qarori. https://www.lex.uz/docs/6523569. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
- Егоров В.В. Проблемы компенсации морального вреда в процедуре реабилитации. https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-kompensatsii. (Elektron manbaga murojaat qilingan sana: 21.10.2025-yil)
APA
Vancouver