Theoretical Foundations and Practice of Suicide in Modern Society

Full text

Emil Dyurkgeym “O‘z joniga qasd qilish” kitobida faylasuflar va psixologlar singari o‘z joniga qasd qilishni individual darajada o‘rganishdan voz kechib, u o‘z joniga qasd qilishning ijtimoiy determinantlariga, ya’ni o‘z joniga qasd qilishga ijtimoiy hodisa sifatida qaragan [3].

Psixologik nuqsoni bo‘lgan odamlarning o‘z joniga qasd qilish ehtimoli ko‘proq degan qarashni umuman rad etmasdan, u ko‘rib chiqilayotgan hodisaning mohiyatidan kelib chiqib, tushunish uchun bu haqiqat emasligini ta’kidlaydi. Olim o‘z joniga qasd qilishga, bir tomondan, ruhiy anomaliyalar (ham irsiy, ham orttirilgan) va odamlarning taqlid qilishga moyilligi o‘rtasidagi bog‘liqlik sifatida qaraydi, boshqa tomondan esa, ularni muhim deb hisoblamaydi.

Uning fikriga ko‘ra, jamiyatning ta’siri ancha muhimdir. Deviant xatti-harakatlarning boshqa turlari singari, o‘z joniga qasd qilish ham shaxs va jamiyat o‘rtasida bo‘ladigan munosabatlardagi chuqur qarama-qarshiliklardan kelib chiqadi.

XXI asr boshlarida o‘z joniga qasd qilish muammolarini o‘rganadigan olimlarga sotsiologik yondashuv eng katta ta’sir ko‘rsatdi. Quyida bu borada fikr yuritamiz.

O‘z joniga qasd qilish tipologiyasi

O‘z joniga qasd qilishning eng keng tarqalgan tasnifi sotsiologik mezonlarga asoslangan bo‘lib, unda insonning o‘z joniga qasd qilish sabablarini ko‘rsatish Dyurkgeym tomonidan taklif qilingan.

O‘z joniga qasd qilishning eng xudbin turi

O‘z joniga qasd qilishning bu turi ko‘pincha oilaviy muammolar bilan bog‘liq bo‘ladi. Masalan, farzandsizlik holatida bu ko‘pincha quyidagilarda namoyon bo‘ladi: er-xotin (yolg‘iz odamlar haqida gapirmasa ham bo‘ladi) o‘z e’tiborini faqat o‘z xohish va ehtiyojlariga qarata boshlaydi.

Ushbu individualizm o‘z xohish-istaklarini atrofdagi odamlarning ehtiyojlari bilan mutanosib bo‘lishini ta’minlaydigan ijtimoiy aloqalarni zaiflashtiradi. Natijada, inson o‘z hayotining ma’nosini yo‘qotishi mumkin. Biror kishining istaklari ularni qondirish imkoniyatlariga mos kelmasa, u holda bu shaxs o‘limdan ajratib turadigan chegarani kesib o‘tishi mumkin.