Criminological Characteristics of Robbery and Theft with Elements of Violence and Improving Their Prevention
Annotation / Abstract
Abstract. In this article, the specific features of the crime of theft, the different aspects of theft crimes in the form of robbery and invasion, and the improvement of their prevention are discussed in detail.
Full text
O‘g‘rilikning obyektiv tomoni quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- Qilmish – birovning mol-mulkini noqonuniy ravishda olib qo‘yish va aybdor yoki boshqa shaxslarning foydasiga tasarruf etish;
- Oqibatlari – mulk egasiga (yoki uning yaqinlariga) moddiy, ma’naviy va mulkiy zarar yetkazish;
- Harakat va oqibatlar o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlik.
“O‘g‘rilik” tushunchasidagi noqonuniylik jinoyat qonuni bilan harakatni taqiqlashning tor ma’nosida emas, balki mulkni tortib olish, undan foydalanish yoki tasarruf etish huquqining yo‘qligi ma’nosida tushunilishi kerak. Tasarruf qilishning noqonuniyligini anglash o‘g‘rilik paytidagi niyat tarkibiga kiradi.
Shaxs o‘z xatti-harakatlarini qonuniy deb noto‘g‘ri hisoblagan holatlarda (masalan, qarzni qaytarishni ta’minlash maqsadida) mol-mulkni tortib (yoki yashirin, bildirmasdan) olishi ham o‘g‘rilik hisoblanadi [4].
Beg‘araz tarzda o‘zgalar mol-mulkini musodara qilib yuborish ham o‘g‘rilikning bir turi sifatida tushuniladi. Shuni yodda tutish kerakki, yetarli (ekvivalent) tovon pulini o‘z-o‘zidan noqonuniy yoki egasining roziligisiz olib qo‘yish muomalani qonuniy holga keltirmaydi.
Agar bunday kompensatsiya mavjud bo‘lsa, o‘g‘rilik tarkibi va shakllari mavjud emas deb qaraladi. Bu qilmishning malakasini istisno etmaydi, agar ushbu jinoyat har qanday tarkibining barcha belgilari mavjud bo‘lgan taqdirda ham.
Ko‘pgina hollarda, mol-mulk egasi bilan shartnoma bo‘lmagan taqdirda ham, pullik olib qo‘yish va (yoki) muomala qilish umuman jinoiy javobgarlikka olib kelmaydi. Masalan, ijaraga olingan chang‘i, velosiped va hokazo jihozlarni o‘zlashtirgan, uni olgandan keyin qiymatini qoplaydigan pul miqdorini garovga qo‘ygan bo‘lsa.
Shuni yodda tutish kerakki, biror-bir yoki boshqa sabablarga ko‘ra jinoyatchi tomonidan jinoyat sodir etilgan joyda qoldirilgan narsalar kompensatsiya sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin emas.
Masalan, agar do‘konda paltoni, oyoq kiyim, shuba va shu kabi boshqa narsalarni o‘g‘irlashda jinoyatchi eski narsalarini kiyinish xonasida qoldirib ketgan bo‘lsa, o‘sha qolgan narsalarning narxi qilmishni saralashda va baholashda hisobga olinmaydi.
Bunday sharoitda o‘g‘irlangan narsaning egasi tashlab qo‘yilgan narsaga bo‘lgan huquqni qo‘lga kiritmaydi. U ishda, aksincha, ashyoviy dalil sifatida baholanadi.
References
Foydalanilgan manbalar
- Жураев З.А. Криминологическая характеристика краж и совершенствование их профилактики // Юриспруденция, правосудие и государство актуальные вопросы теории и практики. Сборник статей VII международной научно-практической конференции. – Т., 2025.
- Jurayev Z.A. Oʻgʻrilik – salbiy ijtimoiy hodisa sifatida // J. Siyosatshunoslik, huquq va xalqaro munosabatlar. (2181-3477). 4-jild. – 10 (2025).
- Oʻzbekiston Respublikasining «Huquqbuzarliklar profilaktikasi toʻgʻrisida» 2014-yil 14-maydagi qonuni // URL: http://www.lex.uz
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Ijtimoiy reabilitatsiya qilish va moslashtirish, shuningdek oilaviy-maishiy zoʻrlik ishlatishning oldini olish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida» 2018-yil 2-iyuldagi PQ-3827-son qarori // URL: http://www.lex.uz
- Емелькина Н.Л., Жураев З.А. Причины и последствия прибытия трудовых мигрантов из Узбекистана в Российскую Федерацию с несовершеннолетними детьми // Наука и практика: актуальные вопросы, достижения и инновации. Сборник статей IV международной научно-практической конференции. – 2024.
- Астанов И. Р. Зўрлик ишлатиб содир этиладиган жиноятлар ва уларни тергов қилишнинг ўзига хос жиҳатлари: Ўқув қўлланма. – Т., ТДЮУ, 2015. – Б. 139.
- Abdurasulova Q.R. Kriminologiya: Darslik / Masʼul muharrir yu.f.d., prof. M.H. Rustambayev. – T.: TDYUI nashriyoti, 2008. – B. 163.
- Предоставление услуг полиции, часть межведомственного реагирования на гендерное насилие. Стандартные оперативные процедуры. 2015 / УНФПА, East European Institute for Reproductive Health.
- Muxtorov J. S. Ichki ishlar idoralari profilaktika xizmatlari tomonidan jinoyatlarning oldini olishni taʼminlash: Yurid. fan. nomz. ... dis. – T., 2009. – B. 114.
- Морчев И. А. Виктимологические аспекты предупреждения насильственных преступлений совершаемых в семье: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Краснодар, 2009. – С. 13.
- Saydullayev Sh.A. Davlat va huquq nazariyasi: Darslik. – T.: “Yuridik adabiyotlar publish”, 2021.
- Odilqoriyev X.T. Davlat va huquq nazariyasi: Darslik. – T.: “Adolat”, 2018.
- Yodgorov X.B. Fuqarolik protsessida muddatlar va unga rioya etishning ahamiyati: amaldagi qonunchilikni yanada takomillashtirishga doir baʼzi takliflar // Konferensiya materiallari toʻplami. – B. 32.
APA
Vancouver
Authors
O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti