Legal Foundations of Ensuring Public Order in Mahallas: A Systemic Criminological Analysis
Annotation / Abstract
Abstract. The article, applying a systemic-criminological approach, examines the legal foundations of the mahalla institution in maintaining public order and ensuring early prevention of offences in the Republic of Uzbekistan. Through comparative-legal analysis of the 2023 constitutional reform, the formalisation of the «mahalla seven» institution in 2024, and Presidential ResolutionPR-1 of 2025, 2026 the state-public legal nature of the mahalla is substantiated. Based on official statistics of the Ministry of Internal Affairs and applied case studies, the criminological effectiveness of the institutional reform is assessed. The author advances proposals for legislative improvement in the areas of: a special law on the «mahalla seven», expansion of administrative-jurisdictional powers, and strengthening of public-legal oversight.
Full text
Mahalla institutining huquqiy maqomini tahlil qilish boʻyicha ilmiy tadqiqotlarni shartli ravishda toʻrt yoʻnalishga ajratish mumkin.
Birinchi yoʻnalish – mahallaning konstitutsiyaviy-huquqiy maqomiga oid tadqiqotlar.
A.X. Saidov yangi tahrirdagi Konstitutsiya doirasida fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari maqomining transformatsiyasini tahlil qilib, mahallaning inson huquqlarini himoya qiluvchi birlamchi subyekt sifatidagi yangi rolini asoslaydi [4]. Shu nuqtai nazardan, Konstitutsiyaning 127-moddasi mazmuni tubdan oʻzgarganligi qayd etiladi.
Ikkinchi yoʻnalish – huquqbuzarliklar profilaktikasining huquqiy mexanizmlariga oid tadqiqotlar.
A.A. Amanov 1999–2016-yillar orasi hamda Yangi Oʻzbekiston islohotlari davrida ichki ishlar organlari profilaktika xizmatlarining huquqiy asoslari evolyutsiyasini tarixiy-huquqiy uslub orqali koʻrsatib bergan [5; 18–24-b.]. B.A. Mustofaqulov va J.S. Roʻziyev zamonaviy profilaktika inspektorining axborot texnologiyalaridan foydalanish vakolatlarini tahlil qiladi [6; 89–96-b.].
Uchinchi yoʻnalish – qiyosiy-kriminologik tadqiqotlar.
A.Sh. Xushboqov xorijiy davlatlar tajribasi – Yaponiyaning “Chonaykay”, Koreyaning “Tong”, AQSHning “Community Policing” modellarini tahlil qilib, ularni Oʻzbekiston sharoitiga singdirish imkoniyatlarini oʻrgangan [7; 740–750-b.]. Shu bilan birga, mazkur tadqiqotlar asosan komparativ-funksional xarakterga ega boʻlib, huquqiy sintez muammosi toʻliq ochib berilmagan.
Toʻrtinchi yoʻnalish – probatsiya va ijtimoiy reabilitatsiya sohasidagi tadqiqotlar.
2024-yilda “Probatsiya toʻgʻrisida”gi qonunning qabul qilinishi doirasida probatsiya subyektlari ustidan mahalla ishtirokidagi nazorat mexanizmlari oʻrganilmoqda [5; 8-b.].
References
Foydalanilgan manbalar
- Amanov A.A. Ichki ishlar organlari huquqbuzarliklar profilaktikasi xizmatlari faoliyati huquqiy asoslarining rivojlanishi (1999–2016 yy.) // Yangi Oʻzbekiston akademik tadqiqotlari jurnali. – Toshkent, 2024. – № 1. – B. 15–28.
- Andijonda yer uchun 60 ming dollar talab qilgan mahalla raisi va hokim yordamchisi ushlandi // Daryo.uz rasmiy nashri. – https://daryo.uz
- Crime Index by Country 2025 Mid-Year. – Numbeo (rasmiy veb-sayt). – https://www.numbeo.com/crime/rankings_by_country.jsp
- Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasining kodeksi (2018-y.). – Toshkent: Adolat, 2024. – 184 b.
- Mahalla yettiligi faoliyatini samarali tashkil etish boʻyicha metodik qoʻllanma / Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi. – Toshkent, 2025. – 96 b.
- Mustofaqulov B.A., Roʻziyev J.S. Profilaktika inspektorining profilaktik hisobga olingan shaxslar bilan ishlashda axborot texnologiyalaridan foydalanish // Yangi Oʻzbekiston akademik tadqiqotlari jurnali. – 2025. – № 2. – B. 89–96.
- Prezidentning Shayxontohur tumani Yangi Kamolon mahallasiga tashrifi: rasmiy maʼlumotlar. – Gazeta.uz, 11.07.2025. – https://www.gazeta.uz/uz/2025/07/11/crime/ (murojaat sanasi: 12.05.2026).
- «Probatsiya toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni. – 07.08.2024-y. – OʻRQ-938-son // Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi.
- Saidov A.X. Yangi Oʻzbekiston konstitutsiyasida inson huquqlari konsepsiyasining transformatsiyasi // Yuz.uz nashri. – 2023. – 3-iyul. – https://yuz.uz/oz/news/yangi-tahrirdagi-konstitutsiya (murojaat sanasi: 12.05.2026).
- «Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasining qonuni. – 14.04.1999-y., 758-I-son (yangi tahr.: 22.04.2013, OʻRQ-350-son) // Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi.
- «Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasining qonuni. – 02.09.2019-y., OʻRQ-561-son.
- Xushboqov A.Sh. Huquqbuzarliklar profilaktikasi xizmatlarini rivojlantirishda xorij tajribasi // IQRO. – 2023. – T. 2, № 2. – B. 740–750.
- Oʻzbekiston Respublikasi IIV Tergov departamenti boshligʻi R. Ashropovning matbuot anjumanidagi maʼruzasi. – 23.12.2025 // Gazeta.uz rasmiy nashri. – https://www.gazeta.uz/uz/2025/12/24/crime-stats/ (murojaat sanasi: 12.05.2026).
- Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (yangi tahriri). – Toshkent: Adolat, 2023.
- Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2024.
- Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2024.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «2025-yilda respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish tizimi samaradorligini yanada oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PQ-1-son qarori.
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Mahalla yettiligi» faoliyatini samarali tashkil etish toʻgʻrisida»gi 292-son qarori.
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Mahallalar faoliyatini tartibga solishga doir normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida»gi 334-son qarori.
APA
Vancouver
Authors
O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti