Theoretical and Practical Legal Issues in Preventing Corruption-Related Crimes

Full text

Korrupsiyaning xususiy muammolari ildizlari bilan sho‘ro davriga borib taqaladigan muammolarning davomi hisoblanadi. Ularning ayrimlari o‘tish davri sharoitlari ta’sirida keskinlashgan. O‘sha davrdagi sud tizimi samaradorligi darajasining pastligi, aholi huquqiy ongining rivojlanmagani, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va ularning vakillari faqat “davlat manfaatlari” va “jamoat mulki”ni muhofaza qilishga odatlangani shular jumlasidandir.

Jinoyatchilik, shuningdek korrupsiya muammosiga doir maxsus kriminologik adabiyotlar tahlili korrupsiyani o‘zining tabiiy mahsuli sifatida belgilovchi sabablar va shart-sharoitlar (omillar)ning ayrim guruhlarini qayd etish imkonini beradi. Ijtimoiy hayot mazmuni yoki sohalariga ko‘ra bunday omillar qatoriga huquqiy, tashkiliy-boshqaruv, tarbiyaviy, mafkuraviy, ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa sabablar hamda shart-sharoitlar kiradi ^{[4; 180-b.]}.

Korrupsiyani belgilovchi huquqiy omillar qatoriga aksariyat mutaxassislar ayrim faoliyat sohalari huquqiy jihatdan lozim darajada tartibga solinmaganini va amaldagi qonun hujjatlaridagi mavjud kamchiliklarni kiritadilar.

Ular orasida quyidagi kamchiliklar ayniqsa ko‘p qayd etiladi:

• davlat hokimiyati va boshqaruv organlari mansabdor shaxslarining xizmat vakolatlari lozim darajada tartibga solinmagani;
• korrupsiyaning muayyan ko‘rinishlari uchun javobgarlik to‘g‘risidagi amaldagi qonun hujjatlari lozim darajada samarali emasligi;
• muayyan siyosat subyektlari — davlat hokimiyati vakillari va bu lavozimlarga nomzodlarga jinoiy ta’qibdan immunitet huquqi berilganligi.

Zero, bu javobgarlikdan har qanday tarzda ozod qilish mavjud xulq-atvor normalari buzilishiga sabab bo‘ladi, korrupsiya jinoyatchiligiga qarshi kurashning maqsadi — har bir jinoyat uchun va har qanday shaxsga, uning siyosiy maqomidan qat’i nazar, jinoyat qonuni qo‘llanilishining muqarrarligiga ziddir.

Korrupsiyani belgilovchi tashkiliy-boshqaruv omillari guruhi quyidagilarni o‘z ichiga oladi: vakant oliy davlat lavozimlarini band etishga tanlovlar soni ko‘p emasligi, professional xizmatchilar va siyosiy belgiga ko‘ra tayinlanadigan amaldorlar tizimining mavjudligi;