Specific Features of Crime Statistics and Criminological Analysis in the United Kingdom
Annotation / Abstract
Abstract. This article outlines the concept and essence of criminal statistics and its importance in the criminological analysis of criminality in Great Britain. Additionally, the article contains the types of criminal statistics, main sources, examples of crime classification, statistical compilations, authorized bodies responsible for collecting and recording statistical data. Furthermore, the article describes the criminal statistical conducting systems of Great Britain and emphasizes the importance of proper accounting and registration of crime indicators for conducting a criminological analysis of the state of crime. Based on this analysis, recommendations are developed for implementing British experience in the practice of fighting against crime.
Full text
Angliya va Uelsda Buyuk Britaniyadagi barcha jinoyatlarning qariyb 90 foizi sodir etiladi (masalan, hisobot yilida Angliya va Uelsda 9,5 mln jinoyat ro‘yxatga olingan bo‘lsa, Shotlandiyada 111 ming, Shimoliy Irlandiyada esa 60 ming jinoyat qayd etilgan) [2]. Shu bilan birga, bu hududdagi jinoyat statistik hisobining o‘ziga xos jihatlarini hisobga olish zarur. Bu jihatlar ingliz sud tizimining o‘ziga xosligi va jinoyat huquqining asosiy qoidalariga — jinoyat turlarining tasniflashiga bog‘liq.
Ingliz jinoyat huquqi nazariyasida jinoyatlarning turlicha tasniflari mavjud. Biroq jinoyatchilik statistikasi tizimi asosida jinoyat-protsessual faoliyatning vazifalariga mos ravishda ishlab chiqilgan “Jinoyat huquqi to‘g‘risida”gi qonun (1977-yil) bilan belgilangan maxsus tasnif yotadi [3].
Unga ko‘ra, barcha jinoyatlar quyidagi toifalarga ajratiladi:
- Faqat ayblov xulosasiga ko‘ra qo‘zg‘atiladigan jinoyatlar. Ularga sudya va hakamlar hay’atidan iborat sud tomonidan ko‘riladigan jinoyatlar kiradi va Crown Court yoki Royal Court deb ataladi. Ushbu turkumga eng og‘ir jinoyatlar: odam o‘ldirish, nomusga tegish va boshqalar kiradi.
- Sudyalarsiz magistral sudlarida ko‘riladigan jinoyatlar. Ushbu toifaga 1 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki 5000 funt sterlinggacha jarima bilan jazolanadigan jinoyatlar kiradi.
- Ikki tomonlama yurisdiksiyaga ega bo‘lgan jinoyatlar. Ushbu turdagi jinoyatlar sudlanuvchining xohishiga yoki sud qaroriga ko‘ra umumiy yoki ayblov xulosasi asosida ko‘rib chiqilishi mumkin. Mazkur toifaga mansub jinoyatlar qonun hujjatlarida alohida nomga ega emas. Ayrim mualliflar uni “dualistik”, boshqalari esa “gibrid” deb ataydilar.
Bugungi kunda Buyuk Britaniyada sodir etilgan qilmishlarning katta qismini ikki tomonlama yurisdiksiyaga ega jinoyatlar tashkil etadi. Bularga:
References
Angliya va Uelsda Buyuk Britaniyadagi barcha jinoyatlarning qariyb 90 foizi sodir etiladi (masalan, hisobot yilida Angliya va Uelsda 9,5 mln jinoyat ro‘yxatga olingan bo‘lsa, Shotlandiyada 111 ming, Shimoliy Irlandiyada esa 60 ming jinoyat qayd etilgan) [2].
Shu bilan birga, bu hududdagi jinoyat statistik hisobining o‘ziga xos jihatlarini hisobga olish zarur. Bu jihatlar ingliz sud tizimining o‘ziga xosligi va jinoyat huquqining asosiy qoidalariga — jinoyat turlarining tasniflashiga bog‘liq.
Ingliz jinoyat huquqi nazariyasida jinoyatlarning turlicha tasniflari mavjud. Biroq jinoyatchilik statistikasi tizimi asosida jinoyat-protsessual faoliyatning vazifalariga mos ravishda ishlab chiqilgan “Jinoyat huquqi to‘g‘risida”gi qonun (1977-yil) bilan belgilangan maxsus tasnif yotadi [3].
Unga ko‘ra, barcha jinoyatlar quyidagi toifalarga ajratiladi:
- Faqat ayblov xulosasiga ko‘ra qo‘zg‘atiladigan jinoyatlar — ularga sudya va hakamlar hay’atidan iborat sud tomonidan ko‘riladigan jinoyatlar kiradi va Crown Court yoki Royal Court deb ataladi. Ushbu turkumga eng og‘ir jinoyatlar: odam o‘ldirish, nomusga tegish va boshqalar kiradi.
- Sudyalarsiz magistral sudlarida ko‘riladigan jinoyatlar — ushbu toifaga 1 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki 5000 funt sterlinggacha jarima bilan jazolanadigan jinoyatlar kiradi.
- Ikki tomonlama yurisdiksiyaga ega bo‘lgan jinoyatlar — sudlanuvchiga nisbatan ish umumiy yoki ayblov xulosasi asosida ko‘rib chiqilishi mumkin bo‘lgan jinoyatlardir. Ushbu toifaga mansub jinoyatlar qonun hujjatlarida belgilangan nomga ega emas, ayrim mualliflar uni dualistik, boshqalari esa gibrid deb ataydi.
Bugungi kunda Buyuk Britaniyada sodir etilgan qilmishlarning katta qismini ikki tomonlama yurisdiksiyaga ega jinoyatlar tashkil etadi. Bularga:
Foydalanilgan manbalar
- Annual Abstract of Statistics 1999 edition. A Publication of the Government Statistical Service, London, 2014. – P. 166.
- Office for National Statistics (ONS)
- Criminal Law Act, 1977.
- Ingliz tilida (va qonunchilikda) “g‘aroyib talonchilik” va “bosqinchilik” tushunchalari o‘rtasida farq mavjud emas. Har ikkala tushunchani ifodalash uchun yagona “robbery” atamasi qo‘llaniladi.
- Notifiable Offences, England and Wales, 1997. Home Office Statistical Bulletin №7/98. London, 2020. – P.20–22.
- Notifiable offences England and Wales 1997. London, 2020. – P.7.
- Nikiforov B.S., Reshetnikov F.M. Zamonaviy Amerika jinoyat huquqi. – M., 1990. – S.106.
- Notifiable offences England and Wales 2015. London, 2015. – P.9.
- Crime in England and Wales methodology
- Office for National Statistics
- Crime Survey
- Justice Data
- Recorded Crime Scotland 2023–24
- Crime statistics in Scotland
- Office for National Statistics
- Police Service of Northern Ireland statistics
- Police recorded crime in Northern Ireland
- Northern Ireland crime statistics
- Radzinowicz L., King J. The Growth of Crime: The International Experience. Harmondsworth, 2024. – P.16.
- Crime in England and Wales methodology
- Crime in England and Wales report
- The Guardian. Soaring UK crime cost report.
- Reuters. UK theft and violence statistics.
- Dark figure of crime
- Crime in England and Wales methodology.
APA
Vancouver
Authors
O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti