Criminological Activity → Volume 1, Issue 1

Concept and Classification of Fraud Committed Using Information Systems (Technologies)

17.04.2025 Research UZ 🔓 Open Access 👁 4 · 📥 1

Annotation / Abstract

Abstract. The article provides a detailed overviyew of crimes committed using information technologiyes, particularly phishing, vishing, smishing, skimming, and online fraud schemes. Additionally, it examines the legal framework for these crimes in the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan and highlights the mechanisms for utilizing digital evidence in the investigation process.

Full text

Jinoyat kodeksida axborot-kommunikatsiya texnikasi vositalaridan foydalanib mulkni o‘zlashtirish yoki rastrata qilish, kompyuter texnikasi vositalaridan foydalanib sodir etilgan firibgarlik, kompyuter tizimiga ruxsatsiz kirish orqali mulkni o‘g‘irlash kabi kompyuter jinoyatlari uchun javobgarlik ko‘zda tutilgan.

“Kiberjinoyatchilik” tushunchasi ham axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida sodir etilgan ko‘plab turdagi jinoyatlarni o‘zida birlashtirgan. Virtual tarmoqda dahshat solish, virus va boshqa zararli dasturlar, qonunga zid axborotlar tayyorlash va tarqatish, elektron xatlarni ommaviy tarqatish (spam), xakerlik hujumi, veb-saytlarga noqonuniy kirish, firibgarlik, mualliflik huquqini buzish, kredit kartochkalari raqami va bank rekvizitlarini o‘g‘irlash (fishing va farming) hamda boshqa turli huquqbuzarliklar shular jumlasidandir.

Bunday holatlarda jinoyatchilar o‘zlarini qiziqtirgan “obyektlar”ga moddiy va ma’naviy zarar yetkazishni o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘yadilar.

Kiberjinoyatchilikni xalqaro miqyosda ham, ayrim davlatlar darajasida ham tushunishda yagona yondashuv yo‘qligini hisobga olib, kiberjinoyatchilik turlarini ikkita katta guruhga bo‘lish mumkin:

  1. Jahon amaliyotida uchraydigan kiberjinoyatchilik turlari;
  2. O‘zbekiston Respublikasining milliy qonunchiligida nazarda tutilgan kiberjinoyatchilik turlari.

Xalqaro hujjatlarga nazar soladigan bo‘lsak, Yevropa Ittifoqining Kompyuter jinoyatlari to‘g‘risidagi konvensiyasida (23.11.2001-yil, Budapesht) kiberjinoyatchilik 5 guruhga bo‘lingan:

References

Foydalanilgan manbalar

  1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi // lex.uz.
  2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi // lex.uz.
  3. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi // lex.uz.
  4. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 21-noyabrdagi O‘RQ-1003-sonli qonuni // lex.uz.
  5. O‘zbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnomalar // lex.uz.
  6. Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksiga sharhlar. – Toshkent, 2024.
  7. Вехов В.Б., Вехова В.Б., Зуев С.В. Цифровая криминалистика: Учебник. – М., 2022.
  8. Вехов В.Б., Зуев С.В., Григорьев В.Н. Расследование преступлений в сфере компьютерной информации и электронных средств платежа: Учебник. – М.: 2023.
  9. Берова Д.М. Расследование киберпреступлений // Пробелы в российском законодательстве. – М., 2021.
  10. Сафонов О.М. Уголовно-правовая оценка использования компьютерных технологий при совершении преступлений: состояние законодательства и правоприменительной практики, перспективы совершенствования: Автореф. канд. юрид. наук. – М., 2023. – 22 с.
  11. Тлиш А.Д. Проблемы методики расследования преступлений в сфере экономической деятельности, совершаемых с использованием компьютерных технологий и пластиковых карт: Автореф. канд. юрид. наук. – М., 2024. – 24 с.
  12. Применение специальных познаний по преступлениям, связанным с использованием пластиковых карт / Д.М. Берова, В.А. Гаужаева // Пробелы в российском законодательстве. – 2015. – №3.
  13. Шаевич А.А. Особенности использования специальных знаний в сфере компьютерных технологий при расследовании преступлений: Автореф. канд. юрид. наук. – М., 2023. – 22 с.
🔍 View online 📥 Download PDF

APA

Kudratov, Bunyod (2025). Concept and Classification of Fraud Committed Using Information Systems (Technologies). Criminological Activity, 1(1), 118–122. https://doi.org/

Vancouver

Kudratov, Bunyod. Concept and Classification of Fraud Committed Using Information Systems (Technologies). Criminological Activity. 2025;1(1):118-122.