Insoniyat sivilizatsiyasi yuksak choʻqqilarga chiqqan XXI asrda “zamonaviy qullik” deb ataluvchi odam savdosi muammosi eng dolzarb global tahdidlardan biri boʻlib qolmoqda. Odam savdosi nafaqat inson huquq va erkinliklarining qoʻpol ravishda poymol etilishi, balki davlatlarning milliy xavfsizligi va xalqaro barqarorlikka raxna soluvchi transmilliy uyushgan jinoyatchilikning bir koʻrinishidir. Birlashgan Millatlar Tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, dunyo boʻylab millionlab insonlar majburiy mehnat, jinsiy ekspluatatsiya va inson aʼzolarining savdosi qurboniga aylanmoqda.
Ushbu jinoyatning murakkabligi shundaki, u chegara bilmaydi va qurbonlarni ijtimoiy himoyalanmagan qatlamlar orasidan izlaydi. Odam savdosi nafaqat shaxsning jismoniy va ruhiy holatiga, balki jamiyatning demografik tuzilishi va iqtisodiy barqarorligiga ham halokatli taʼsir koʻrsatadi [1; 12-b.]. Shu sababli, mazkur muammoning ildizlarini oʻrganish, uning sabab va oqibatlarini ilmiy asosda tahlil qilish hamda samarali kurash mexanizmlarini ishlab chiqish zamonaviy huquqshunoslik va sotsiologiya fanlari oldidagi ustuvor vazifa boʻlib hisoblanadi.
Odam savdosiga qarshi kurashish masalasi koʻplab xalqaro tashkilotlar, jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT), Xalqaro Migratsiya Tashkiloti (XMT) va turli davlatlarning yuridik olimlari tomonidan keng oʻrganilgan. BMTning Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi Konvensiyasini toʻldiruvchi “Odam savdosi, ayniqsa ayollar va bolalar savdosining oldini olish, unga chek qoʻyish va uni jazolash toʻgʻrisida”gi Palermo protokoli (2000-yil) mazkur sohadagi asosiy xalqaro huquqiy hujjat boʻlib xizmat qiladi. Mahalliy olimlarning tadqiqotlarida esa migratsiya oqimlari, aholining huquqiy madaniyati va mehnat bozoridagi muvozanatning buzilishi odam savdosiga zamin yaratuvchi asosiy omillar sifatida eʼtirof etiladi.
Odam savdosi muammosi koʻplab xalqaro va mahalliy olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Xususan, gʻarb tadqiqotchilari S. Kara va K. Bales oʻz ishlarida zamonaviy qullikning iqtisodiy modellarini va qurbonlarni jalb qilish usullarini batafsil yoritib berishgan. Oʻzbekistonlik olimlar ham ushbu jinoyatning kriminologik tavsifi va unga qarshi kurashishning huquqiy asoslarini (masalan, “Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Qonun tahlili doirasida) tadqiq etib kelmoqdalar [2; 45-b.]. Tadqiqot jarayonida tizimli tahlil, qiyosiy-huquqiy metod va statistik maʼlumotlarni umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Metodologik asos sifatida xalqaro tashkilotlarning (BMT, YEXHT, Xalqaro mehnat tashkiloti) hisobotlari va soʻnggi yillardagi global tendensiyalar oʻrganildi. Maqolada asosiy eʼtibor odam savdosining preventiv choralariga va reabilitatsiya masalalariga qaratilgan boʻlib, bu muammoni hal etishda kompleks yondashuv zarurligi asoslab berilgan.