The Need to Develop the National Artificial Intelligence Technology “CRIMINOLOGY AI” and Prospects for Its Use in Research Processes
Annotation / Abstract
Abstract. This article examines the theoretical, methodological and practical necessity of developing the national “Criminology AI” artificial intelligence technology, which is designed to conduct an in-depth analysis of the causes and conditions of committed crimes, identify criminogenic factors at an early stage, and ensure the early prevention of crime in the context of the modern transformation of criminality. The article substantiates “Criminology AI” as a national digital criminological platform capable of conducting a comprehensive analysis of crime types, the place and time of commission, the offender's personality, the victim's status, the socio-economic environment, the territorial criminogenic situation and other relevant factors. As a result of the study, the “Criminology AI” system is assessed as an innovative scientific and practical solution that can contribute to crime forecasting, risk factor assessment, identification of criminogenic territories and the targeted planning of preventive measures.
Full text
1. O‘zbekcha (lotin)
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, “Criminology AI” milliy sun’iy intellekt texnologiyasini yaratish O‘zbekiston sharoitida jinoyatchilikka qarshi kurashish va huquqbuzarliklar profilaktikasini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiluvchi muhim ilmiy-amaliy tashabbus hisoblanadi. Mazkur texnologiyaning dolzarbligi, avvalo, jinoyatchilikning zamonaviy shakllari tez o‘zgarib borayotgani, axborot texnologiyalari yordamida sodir etilayotgan jinoyatlar salmog‘i ortayotgani, mavjud tahliliy amaliyot esa ko‘p hollarda sodir etilgan jinoyatlar bo‘yicha keyingi baholash bilan cheklanib qolayotgani bilan izohlanadi. Shu sababli jinoyatlarning sabab va sharoitlarini faqat retrospektiv tarzda emas, balki prognozli, tizimli va raqamli usullar asosida tahlil qilish zarurati kuchaymoqda.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, “Criminology AI” oddiy dasturiy vosita emas, balki jinoyatlarning sabab va sharoitlarini aniqlash, kriminogen omillarni baholash, hududiy xavf nuqtalarini belgilash, jinoyatchilik tendensiyalarini prognoz qilish hamda profilaktik chora-tadbirlarni manzilli tavsiya etishga qaratilgan kompleks kriminologik-intellektual platforma sifatida shakllanishi lozim. Ushbu platforma ma’lumotlar bazasi, sun’iy intellekt moduli, geografik axborot tizimi, tabiiy tilni qayta ishlash komponenti, vizual dashboard, avtomatik ogohlantirish tizimi, tushuntiriladigan sun’iy intellekt hamda qaror qabul qilishga ko‘maklashuvchi modullarni o‘z ichiga olishi bilan amaliy jihatdan yuqori ahamiyat kasb etadi.
Tadqiqot asosida quyidagi ilmiy-amaliy takliflarni ilgari surish mumkin: birinchidan, O‘zbekiston sharoitida jinoyatchilikni barvaqt oldini olish samaradorligini oshirish uchun jinoyatlarning sabab va sharoitlarini sun’iy intellekt asosida kompleks tahlil qiluvchi milliy platformani yaratish zarur; ikkinchidan, “Criminology AI” texnologiyasi jinoyatchilikni prognoz qilishda faqat joy va vaqt omiliga emas, balki shaxsiy, ijtimoiy, iqtisodiy, hududiy, demografik va infratuzilmaviy omillar majmuasiga tayanishi lozim; uchinchidan, ushbu tizim shaxsni avtomatik ayblovchi yoki tamg‘alovchi vosita emas, balki profilaktika subyektlariga xavf omillarini aniqlash va manzilli choralar belgilashda yordam beruvchi analitik mexanizm sifatida ishlashi kerak; to‘rtinchidan, “Criminology AI”ni yaratishda o‘zbek tilidagi kriminologik, sud-tergov va profilaktik hujjatlarni qayta ishlashga mo‘ljallangan tabiiy tilni qayta ishlash moduli alohida ahamiyat kasb etadi; beshinchidan, platformani amaliyotga joriy etishdan oldin uni pilot hududlarda sinovdan o‘tkazish, natijalarni ekspertlar ishtirokida baholash, model aniqligi va amaliy samaradorligini tekshirish zarur; oltinchidan, “Criminology AI” O‘zbekistonda raqamli kriminologiyani rivojlantirish, kriminologik prognoz metodologiyasini takomillashtirish va jinoyatchilikka qarshi kurashishda ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv madaniyatini shakllantirishga xizmat qiluvchi strategik ilmiy-amaliy loyiha sifatida baholanishi mumkin.
2. Русский
Проведённый выше анализ показывает, что создание национальной технологии искусственного интеллекта «Criminology AI» является важной научно-практической инициативой, способной вывести борьбу с преступностью и профилактику правонарушений в условиях Узбекистана на качественно новый уровень. Актуальность данной технологии обусловлена, прежде всего, быстрым изменением современных форм преступности, увеличением доли преступлений, совершаемых с использованием информационных технологий, а также тем, что существующая аналитическая практика во многих случаях ограничивается последующей оценкой уже совершённых преступлений. В связи с этим возрастает необходимость анализа причин и условий совершения преступлений не только ретроспективными методами, но и на основе прогнозных, системных и цифровых подходов.
Согласно результатам исследования, «Criminology AI» должна формироваться не как обычный программный инструмент, а как комплексная криминологическая интеллектуальная платформа, предназначенная для выявления причин и условий совершения преступлений, оценки криминогенных факторов, определения территориальных зон риска, прогнозирования тенденций преступности и разработки адресных профилактических рекомендаций. Практическая значимость данной платформы заключается в том, что она должна включать базу данных, модуль искусственного интеллекта, геоинформационную систему, компонент обработки естественного языка, визуальную информационную панель (dashboard), систему автоматического оповещения, модуль объяснимого искусственного интеллекта, а также модули поддержки принятия решений.
На основе проведённого исследования можно выдвинуть следующие научно-практические предложения: во-первых, в целях повышения эффективности ранней профилактики преступности в условиях Узбекистана необходимо создать национальную платформу, обеспечивающую комплексный анализ причин и условий совершения преступлений на основе искусственного интеллекта; во-вторых, технология «Criminology AI» при прогнозировании преступности должна опираться не только на пространственные и временные факторы, но и на совокупность личностных, социальных, экономических, территориальных, демографических и инфраструктурных факторов; в-третьих, данная система не должна использоваться как инструмент автоматического обвинения или стигматизации личности, а должна функционировать в качестве аналитического механизма, помогающего субъектам профилактики выявлять факторы риска и определять адресные меры; в-четвёртых, при создании «Criminology AI» особое значение следует уделить модулю обработки естественного языка, предназначенному для анализа криминологических, судебно-следственных и профилактических документов на узбекском языке; в-пятых, до внедрения платформы в практическую деятельность необходимо провести её апробацию на пилотных территориях, оценить результаты с участием экспертов, а также проверить точность модели и её практическую эффективность; в-шестых, «Criminology AI» может быть оценена как стратегический научно-практический проект, способствующий развитию цифровой криминологии в Узбекистане, совершенствованию методологии криминологического прогнозирования и формированию культуры управления на основе данных в сфере противодействия преступности.
3. English
The above analysis demonstrates that the creation of the national artificial intelligence technology “Criminology AI” represents an important scientific and practical initiative capable of bringing crime prevention and the fight against crime in Uzbekistan to a qualitatively new level. The relevance of this technology is primarily determined by the rapid transformation of modern forms of crime, the growing proportion of crimes committed through the use of information technologies, and the fact that existing analytical practices are often limited to retrospective assessments of crimes that have already been committed. Therefore, there is an increasing need to analyse the causes and conditions of crime not only retrospectively, but also through predictive, systemic and digital approaches.
According to the findings of the study, “Criminology AI” should be developed not merely as a software tool, but as a comprehensive criminological-intelligent platform designed to identify the causes and conditions of crime, assess criminogenic factors, determine territorial risk areas, forecast crime trends, and provide targeted recommendations for preventive measures. The practical significance of the platform lies in its integration of a database, an artificial intelligence module, a geographic information system, a natural language processing component, a visual dashboard, an automated alert system, an explainable artificial intelligence module, and decision-support modules.
Based on the research findings, the following scientific and practical proposals can be put forward: first, in order to increase the effectiveness of early crime prevention in Uzbekistan, it is necessary to establish a national platform capable of comprehensively analysing the causes and conditions of crime on the basis of artificial intelligence; second, when forecasting crime, the “Criminology AI” technology should rely not only on spatial and temporal factors, but also on a combination of personal, social, economic, territorial, demographic and infrastructural factors; third, the system should not function as a tool for automatically accusing or stigmatizing individuals, but rather as an analytical mechanism that assists crime-prevention actors in identifying risk factors and determining targeted preventive measures; fourth, particular attention should be paid to the development of a natural language processing module designed to analyse criminological, judicial-investigative and preventive documents in the Uzbek language; fifth, before introducing the platform into practical use, it should be tested in pilot areas, its results should be evaluated with the participation of experts, and the accuracy and practical effectiveness of the model should be assessed; sixth, “Criminology AI” may be regarded as a strategic scientific and practical project contributing to the development of digital criminology in Uzbekistan, the improvement of criminological forecasting methodology, and the formation of a data-driven management culture in combating crime.
4. O‘zbekcha (кирилл)
Юқоридаги таҳлиллар шуни кўрсатадики, “Criminology AI” миллий сунъий интеллект технологиясини яратиш Ўзбекистон шароитида жиноятчиликка қарши курашиш ва ҳуқуқбузарликлар профилактикасини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилувчи муҳим илмий-амалий ташаббус ҳисобланади. Мазкур технологиянинг долзарблиги, аввало, жиноятчиликнинг замонавий шакллари тез ўзгариб бораётгани, ахборот технологиялари ёрдамида содир этилаётган жиноятлар салмоғи ортиб бораётгани, мавжуд таҳлилий амалиёт эса кўп ҳолларда содир этилган жиноятлар бўйича кейинги баҳолаш билан чекланиб қолаётгани билан изоҳланади. Шу сабабли жиноятларнинг сабаб ва шароитларини фақат ретроспектив тарзда эмас, балки прогнозли, тизимли ва рақамли усуллар асосида таҳлил қилиш зарурати кучаймоқда.
Тадқиқот натижаларига кўра, “Criminology AI” оддий дастурий восита эмас, балки жиноятларнинг сабаб ва шароитларини аниқлаш, криминоген омилларни баҳолаш, ҳудудий хавф нуқталарини белгилаш, жиноятчилик тенденцияларини прогноз қилиш ҳамда профилактик чора-тадбирларни манзилли тавсия этишга қаратилган комплекс криминологик-интеллектуал платформа сифатида шаклланиши лозим. Ушбу платформа маълумотлар базаси, сунъий интеллект модули, географик ахборот тизими, табиий тилни қайта ишлаш компоненти, визуал дашборд, автоматик огоҳлантириш тизими, тушунтириладиган сунъий интеллект ҳамда қарор қабул қилишга кўмаклашувчи модулларни ўз ичига олиши билан амалий жиҳатдан юқори аҳамият касб этади.
Тадқиқот асосида қуйидаги илмий-амалий таклифларни илгари суриш мумкин: биринчидан, Ўзбекистон шароитида жиноятчиликни барвақт олдини олиш самарадорлигини ошириш учун жиноятларнинг сабаб ва шароитларини сунъий интеллект асосида комплекс таҳлил қилувчи миллий платформани яратиш зарур; иккинчидан, “Criminology AI” технологияси жиноятчиликни прогноз қилишда фақат жой ва вақт омилига эмас, балки шахсий, ижтимоий, иқтисодий, ҳудудий, демографик ва инфратузилмавий омиллар мажмуасига таяниши лозим; учинчидан, ушбу тизим шахсни автоматик айбловчи ёки тамғаловчи восита эмас, балки профилактика субъектларига хавф омилларини аниқлаш ва манзилли чораларни белгилашда ёрдам берувчи аналитик механизм сифатида ишлаши керак; тўртинчидан, “Criminology AI”ни яратишда ўзбек тилидаги криминологик, суд-тергов ва профилактик ҳужжатларни қайта ишлашга мўлжалланган табиий тилни қайта ишлаш модули алоҳида аҳамият касб этади; бешинчидан, платформани амалиётга жорий этишдан олдин уни пилот ҳудудларда синовдан ўтказиш, натижаларни экспертлар иштирокида баҳолаш, модел аниқлиги ва амалий самарадорлигини текшириш зарур; олтинчидан, “Criminology AI” Ўзбекистонда рақамли криминологияни ривожлантириш, криминологик прогноз методологиясини такомиллаштириш ва жиноятчиликка қарши курашишда маълумотларга асосланган бошқарув маданиятини шакллантиришга хизмат қилувчи стратегик илмий-амалий лойиҳа сифатида баҳоланиши мумкин.
References
Foydalanilgan manbalar / References
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Jamoat xavfsizligini taʼminlash va jinoyatchilikka qarshi kurashish sohasini ilmiy tadqiq qilish faoliyatini sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. 2024-yil 15-yanvar, PF–10-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-6755597
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Kriminologiya sohasida ilmiy-amaliy tadqiqot ishlarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. 2024-yil 15-yanvar, PQ–22-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-6755253
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Kriminologik faoliyatni ilmiy taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. 2024-yil 24-iyul, 445-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-7034904
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. 2024-yil 14-oktyabr, PQ–358-son // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/docs/-7158604
- National Institute of Justice. Artificial Intelligence [Electronic resource]. — Washington, D.C.: National Institute of Justice. — URL: https://nij.ojp.gov/topics/artificial-intelligence
- National Institute of Justice. Overview of Predictive Policing [Electronic resource]. — Washington, D.C.: National Institute of Justice. — URL: https://nij.ojp.gov/topics/articles/overview-predictive-policing
- Perry W.L., McInnis B., Price C.C., Smith S.C., Hollywood J.S. Predictive Policing: The Role of Crime Forecasting in Law Enforcement Operations. — Santa Monica: RAND Corporation, 2013. — 186 p.
- Mohler G.O., Short M.B., Brantingham P.J., Schoenberg F.P., Tita G.E. Randomized Controlled Field Trials of Predictive Policing // Journal of the American Statistical Association. — 2015. — Vol. 110, № 512. — P. 1399–1411.
- Ratcliffe J.H. Intelligence-Led Policing. — 2nd ed. — London; New York: Routledge, 2016. — 234 p.
- Ferguson A.G. The Rise of Big Data Policing: Surveillance, Race, and the Future of Law Enforcement. — New York: New York University Press, 2017. — 272 p.
- https://www.gazeta.uz/oz/2025/11/05/cybercrime/
APA
Vancouver
Authors
O'zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti